Twee ronden, drie partijen

Idee in de nacht van 14 op 15 november 2022, en ook al op 12 april 2022. Tekst .

Fragmentatie

Al jaren is er een enorme versnippering in de Nederlandse politiek. Bij de laatste parlementsverkiezingen, op 17 maart 2021, kregen 17 partijen zetels in de Tweede Kamer. Door interne ruzies en afsplitsingen zijn het er inmiddels 21 geworden. De vorming van een regeringscoalitie, van vier partijen, verliep bijzonder moeizaam en duurde veel te lang. De vergaderingen van de Kamer nemen vaak veel tijd in beslag, mede doordat er zoveel fracties zijn, die in principe alle recht op spreektijd hebben.

In heel veel landen, met verschillende systemen, functioneert de democratie niet goed. Wie kritiek heeft op dictaturen zou er een goed werkende democratie tegenover moeten kunnen stellen. Dat lukt nu niet. Daarom is het verbeteren van de democratie voor de hele wereld en het lot der mensheid van groot belang.

Lege zetels

In september 2010 bedacht ik een oplossing waarbij de niet-stemmers zouden meetellen als een fractie, die automatisch zowel de regerende coalitie als de oppositie zou steunen. Dat zou de coalitievorming vereenvoudigen en versnellen, en leiden tot een slagvaardiger regering.

Zelf zag ik een mogelijk probleem als kwaadwillige politici er misbruik van zouden maken. Maar ik dacht dat parlementariërs daar te serieus voor waren, zodat het geen probleem was. Nu echter, nu het populisme zo veel aanhang heeft, en er zelfs gekozen volks­vertegenwoordigers zijn die complottheorieën aanhangen, ben ik daar minder gerust op. Daarom steun ik mijn eigen voorstel van toen nu nauwelijks meer.

Kiesdrempel

Lange tijd was ik tegen een kiesdrempel. Ik vond dat partijen met een kleine aanhang ook in de Kamer hun stem moeten kunnen laten horen.

Inmiddels denk ik dat een kiesdrempel, van bijvoorbeeld 5% zoals in Duitsland, onvermijdelijk is. Dat zou zorgen voor een flinke opruiming in het aantal fracties. Door de opkomst van internet kunnen andersdenkenden hun stem ook wel laten horen zonder in het parlement vertegenwoordigd te zijn.

Fusie

Maar ik ga nog verder.

Mijn nieuwe voorstel is een fusie van het Brits-Amerikaanse twee­partijenstelsel, de Duitse kiesdrempel, en de Franse presidents­verkiezingen met twee rondes.

Ik stel voor de Nederlandse staatsinrichting, die lijkt op die van bijvoorbeeld Duitsland, Israël, Portugal en Italië, op wezenlijke punten te handhaven:

Sommige staatsinrichtingen hebben nadelen:

Twee ronden, drie partijen

Mijn voorstel is: een eenkamerig parlement, geen senaat, een staatshoofd vrijwel zonder politieke macht, Trias Politica, de uitvoerende macht ligt bij een ministersploeg die de steun van het parlement nodig heeft.

Het parlement wordt gekozen met evenredige vertegenwoordiging, in twee ronden. In de eerste ronde mogen alle partijen meedoen. In de tweede ronde, twee weken later, doen alleen nog de grootste drie partijen uit de eerste ronde mee.

Dit heeft het effect van een forse kiesdrempel, maar met een bezinningsmoment voor de kiezers. Wie de partij van eerste voorkeur in de eerste ronde uitgeschakeld ziet worden, kan alsnog kiezen uit drie grotere partijen. De uitslag van de tweede ronde is bepalend voor de zetelverdeling in het parlement, ook als die afwijkt van de resultaten die de drie overgebleven partijen behaald hadden in de eerste ronde.

Het parlement heeft een oneven aantal zetels, bijvoorbeeld 101. Doordat er nooit meer dan drie partijen zijn, is een groter aantal, zoals de huidige 150 in Nederland, niet nodig. Een goede werk­verdeling is ook met 101 zetels mogelijk. Of 99 of 75.

Omdat de coalitievorming voortaan snel en gemakkelijk is, kan de zittingsduur verminderd wordt. Drie jaar is lang genoeg. Omdat er geen senaat meer is, wordt de rol van de kiezer bij de checks and balances belangrijker. Het volk moet snel opnieuw kunnen kiezen. Daarom niet vijf, niet vier, maar slechts drie jaar tussen de parlementsverkiezingen.

Dit systeem heeft een effect op de partijvorming: met een kleine partij bereik je weinig. Er is dus een stimulans om kleinere, verwante partijen te fuseren tot één grotere. De verkiezingen zijn op basis van partijen (juridisch verenigingen met leden), niet van personen. Afsplitsingen kunnen niet meer. Wie het vertrouwen van de fractie verliest, of zich zelf niet meer met de partijlijn kan vereenzelvigen, moet de Kamer verlaten, en wordt vervangen door de volgende kandidaat op de kieslijst.

Fusies of splitsingen van partijen gelden alleen bij de volgende verkiezing, maar niet tussen de eerste en tweede ronde, en ook niet tijdens de zittingsperiode van het parlement.

Voordelen: