Meonsen

25 maart 1996

Wie zou gedacht hebben dat Amsterdams en Arabisch een fonetische verwantschap zouden vertonen? Toch is het zo. Ik doel op de "dikke n" in de Amsterdamse uitspraak van woorden als "betekent", "mensen" (bijv. Adele Bloemendaal deed dat heel sterk in een liedje, waarvan ik de naam vergeten ben). Ik vermoedde al dat het eenzelfde soort verschijnsel was als bij de dikke l in melk (niet mellek, maar echt melk), zoals algemeen in het Nederlands, en ook in het Engels en Portugees voorkomt.

Toch lukte het me als niet-Amsterdammer niet om dit bij de n ook te doen. Ik had altijd het idee dat bij de l er een soort o-kleuring bij kwam, zoals in "lepol" voor "lepel", maar bij de n hielp dat niet.

Tot ik erachter kwam dat het dezelfde tongstand is als bij de Arabische emfatische s, t en d. Fonetisch schijnt dit velarisatie of glottalisatie te zijn. Als ik nu de Arabische emfatische s oefen, en dan met dezelfde beweging de n in mensen maak, dan lukt de de Amsterdamse uitspraak wel.

Vanuit didactisch oogpunt merkwaardig dat ik een verschijnsel dat in mijn eigen taal voorkomt, moeilijk op een andere klank kan toepassen, maar dat het dan via een voor mij vreemde en zeer moeilijke taal als het Arabisch (wat ik alleen maar langzaam kan uitspreken, en verder totaal niet spreek of versta) wel lukt.

PS. Dit is nu weer zo'n onderwerp waarvan ik verwacht dat het werkelijk niemand iets zal interesseren, maar wat ik zelf zeer fascinerend vind. En niemand kan me tegenhouden het dan toch te posten. Internet is soms een heerlijke uitlaatklep. Gelukkig doe ik dit niet zo vaak. (:-)

Opmerkingen toegevoegd op 16 maart 2026, dus bijna 30 jaar later:

Waar ik “glottalisatie” schreef, had dat ‘faryngalisatie’ moeten zijn. Zoals ik het me herinner wist is dat toen ook al wel. Het lijkt dus een eenvoudige vergissing, eerder dan een geval van voortschrijdend inzicht. Maar zeker is dat niet.
Dat lied waarin Adèle Bloemendaal zingt is mogelijk dit geweest: Het zal je kind maar wezen, uit de serie «’t Schaep met de 5 pooten» uit 1970. Heel duidelijk de eerste twee keer in het woord “kind”. Daarna niet meer. Dan weer heel prominent op tijdstip 2:42 in het woord “mens”.
Na meerdere pogingen vond ik de Engelse tekst terug met Googele Groups, maar de Nederlandse blijft onvindbaar. Misschien nooit gepost.