Monniken, haviken, kieviten

December 1997

Terugkomend op een draad in nl.taal over de meervouden van monnik, havik, kievit en dergelijke woorden: Er werd toen gesuggereerd dat het lag aan de onbeklemtoondheid, maar zou niet de reden voor het niet verdubbelen van de eindletter zijn dat het klinkerteken ervoor als sjwa ("stomme e") wordt uitgesproken, of werd toen de spelling werd vastgesteld? Vergelijk woorden als: middelen, sommige, vrouwelijke, mannelijke (zowel de l als de k niet verdubbeld): kennelijk vindt daar ook geen verdubbeling plaats wegens sjwa-uitspraak, hoewel het bij de ij ook het idee "tweeklank werkt net als lange klank" zou kunnen zijn, tenminste uitgaande van een oudere uitspraak van woorden op "-lijk" zoals ze geschreven worden.
Merkwaardig is dat in veel zulke gevallen die sjwa-uitspraak niet consequent is: Zelf gebruik in haar wel monnik, "-lijk" en "-ig", maar niet in perzik en havik (rijmen bij mij op "dik"), en ook niet in kievit (rijmt op "niet"). Er zijn volgens mij ook uitspraakvarianten (provincie Noord-Brabant, Nederlands Limburg, waarschijnlijk ook Belgisch Limburg, misschien elders in BelgiŽ?) waarin de uitgangen "-lijk" en "-ig" ook geen sjwa hebben, maar de klank die ik in "havik" gebruik.


Naschrift 21 februari 2008:
Het woord ‘vonnis’ ontkracht ook mijn sjwatheorie: ik spreek het uit met alsof er ‘vonnes’ stond, dus met een sjwa, maar het meervoud (en ook het werkwoord) is ‘vonnissen’, niet ‘vonnisen’.

Kleuren: Saai Raar Geen voorkeur Opnieuw laden