Articulos selecte (lingua es eo)


La potenco kaj inteligenteco de la homoj lin devigos akcepti du novajn bazajn regulojn: sinlimiĝon, kaj reciprokan respekton. Tio estas la sola maniero de malperdi la ekvilibron, kaj tio devas, ne sole ĉar ĝin Dio surmetis sur ni kiel vivoprincipo, sed ankaŭ pro la porhoma profito.

Fundamentoj de etiko


Kvankam la fincelo estu tre drasta malmultigado de la homa loĝantaro, ni diru ĝis milmilionoj aŭ eĉ pli malmultaj homoj en la tuta mundo, [tiel] rapida reduktado estigus tro multaj problemoj. La ekvilibro inter aĝgrupoj perdiĝus, socialaj asekuraj sistemoj tro premiĝus, kaj kie socialan asekuron organizas la familioj anstataŭ registraro, [tiel] malfacilaĵojn netolereblajn estiĝus.

Praktika etiko


Tio implicas ke la homaro estas heredinta la sanktan devon de plue estigi de kreaĵon de Dio, konformonte al la tiama projekto.

La heredaĵo de Dio


La homo, la plej sukcesinta animalo, venkadis la mondon, sed nu estas tempo pro libervole retroadi. Laŭ la dedia priekvilibra leĝo la homo rajtas uzadi nur limitaj partoj de l’ tero, kiam la cetera tero devas resti disponebla al aliaj specoj. Ĉar ni ne volas fidi al milito, malsatado, medimalpurigado, kaj malsaneco kiel homarmalmultigilo, la unika restante elekto estas la naskiĝlimigo.

Praktika etiko


Kunmetanta Esperanta vorteroj, el kiuj bezonas ni koni nur malmultajn, ni povas fari vorton por iu nia pensaĵo ajn. Tian kunmetitan vorton, kvankam maltrovotan en vortarlibroj, kvankam maljam far iun uzutan, komprenos ĉiu kun bazkono de la lingvo Esperanta.

Esperantaj vortkunmetadiloj


La miraklo de la dedia kreado ne estis ke ĝi kreis la universon en la nuna stato, sed ke ĝi kreis la potencialon pro postaj iĝadaĵoj, kaj pro la evoluo kiun malkovradis Darwin. Ĉiu iĝado povis okazadi sen iu neceso de dedia interveno; ĝia tiama projekto sufiĉis.

La heredaĵo de Dio


Due, multularo opinias ke arte desegnita lingvo, kontraŭe al nature evoluita, nepras esti malpli esprimkapabla. Reale, Esperanto povigas diri almenaŭ sammulto ol aliaj lingvoj, eĉ eble estas pli esprimriĉa, tutkaze aliele ol naturaj lingvoj povas vortaĵigi iojn.

Esperantaj vortkunmetadiloj


Esperantaj vortkunmetadiloj

Kial

Kvankam senenketinte mi supozas ke Esperanto prinome multopkoniĝas, kontraŭe prilingve. Necerte estas du kaŭzareroj: Unue, adinte la lingvo Esperanto asociigas politikecetan idealismon, kiun kvankam certe malfiindan, ne ĉiuj volas tutkore ekani.

Esperantaj vortkunmetadiloj


Estas tragika fakto ke multaj religioj ĝin malakceptas. La oftaŭdata argumento ke estas kontraŭnatura interveni en la homa reproduktado, preteratentas la fakton ke la homo supervenkis siajn naturajn limojn. Certe estas kontraŭnatura la naskiĝlimigo, sed tamen necesa pro returni la homon al la naturo. Naskiĝlimigo ne estas kontraŭ la volo de Dio, sed estas morala devo, sur ni surmetita de Dio.

Praktika etiko


Malmultigita homa estado sur tero kompreneble ne solvus tuj ĉiujn problemojn; sed ĝi certe plifaciligos atingi solvojn. Medimalpurigado kaj energimanko povus venkiĝi per jamnunaj konataj teknologioj. Estus vasto por sovaĝaj animaloj kaj por praarbaregoj, tamen samtempe la tero sufiĉe produktus manĝeblaĵojn, ĉarpent- kaj brullignon, alkoholon kiel aŭtoveturigilon, kaj tiel plu.

Praktika etiko


1. La heredaĵo de Dio

Dio vere ekzistas. La naturo estas tiel mirakla, tiel komplika tamen celatinganta, ke malpovas esti malekzistinta estulo pensinta kaj sciinta, kiu ĝin iam projektis. Homaj sciencistoj ne duone sukcesis pervidi tiun projekton, nek kompreni la naturajn leĝojn, iĝon kaj maliĝon de steloj, la kodosistemo genetika de la DNA, la funkciadon de la cerbo, keo

La heredaĵo de Dio


Anstataŭ prefere ni rigardu la esperanta vorteraro kiel radikaro kun liberega kunmetebleco. Kelkaj da radikoj kutime aperas antaŭe, kelkoj meze, kal kelkoj malantaŭe, sed tamen ĉioj estas samebligemaj.
Kelkaj radikoj markas la supremenciitaj nocioj, kiel -o markas substanivojn, -a adjektivojn, -e adverbojn, kaj -i, -as, -is, -os k.t.p. verbformojn. Sed ankaŭ tiaj postmetaĵoj ni povas konsideri kiel signifhavaj radikoj, kies almetado plias la signifon de aliaj radikoj.

Esperantaj vortkunmetadiloj


Se nur ni esperantas tradukanta el la konataj mundlingvoj, ĉi tiu riĉeco ne aperos. Ni uzu Esperanton kiel originala lingvo, kaj kreadante. Ĉi tial mi skribis ĉi tiun tekston originale en Esperanto, eĉ la miadejuneclingva versio estas tradukaĵo.

Esperantaj vortkunmetadiloj


2. Fundamentoj de etiko

Tuj la fakto, ke la naturo originas de Dio, eĉ iel estas Dio, al ni donas unu el la fundamentoj de etiko: respekto rilate la naturo, rilate la senviva naturo, rilate vegetaĵoj kaj animaloj; respekto al si mem kaj reciproka respekto inter homoj. Konsiderado la bazajn regulojn en la viva naturo ĝi pli klarigos: estas rapida, efika, limigata perforto, kaj ekvilibro.

Fundamentoj de etiko


Sed la homo, per la de Dio heredita inteligenteco, endanĝerigas la ekvilibron. Homoj detruas naturon, senlime disvastiĝas, ekstermas tutajn animalspeciojn, forpelas popolojn, klopodas ekstermi popolojn. Ĉio tio la homo faras, ĉar li ne adaptas sian vivimpulson, sian naturan perfortemecon, al la potenco al li de Dio donata.

Fundamentoj de etiko



Colours: Neutral Weird No preference Reload screen