Taalzakenmenu
Uitspraakmenu
Sportmenu
Voorpagina van deze site

Dzabi?

WK 2010

Wereldkampioenschap voetbal 2010 in Zuid-Afrika. 3 juli 2010. Spanje tegen Paraguay. Live-uitzending op Nederland 1. Commentator: weet ik niet, nergens te vinden, uitzending staat ook niet op Uitzending gemist, iets met rechten misschien.

De scheidsrechter was Carlos Batres uit Guatemala. In Guatemala is Spaans de of een officiële taal, net als in Spanje en Paraguay. Iedereen op het veld kende dus dezelfde taal. Lijkt me handig. Er wordt heel wat afgeschreeuwd zo te zien.

Tsabie

Ik hoorde van de commentator af en toe een voetballernaam die mij in de oren klonk als Tsabie. Of zelfs Dzabie. Dacht ik bij een eerdere wedstrijd ook al eens gehoord te hebben. Ik begon me kwaad te maken, wilde in de rust meteen dit artikel gaan schrijven. Een klank ts komt namelijk in geen enkele in Spanje gesproken taal voor, en dz al helemaal niet. Dus iemand uit dat land KAN zo'n naam niet eens zo uitspreken al zou hij het willen! Hoe komt zo'n commentator dan bij zo'n waanzinnig foute uitspraak? Waar halen ze die onzin toch vandaan?

Rustig

Maar de rust was te kort en ik te moe om het artikel al te maken. Dus ik ging verder kijken naar de wedstrijd. Bij nader aanhoor zei de commentator eerder Sabie. Dat is al weer een stuk minder erg. Ik was niet kwaad meer en stelde het schrijven uit. Waarom maakt iemand zich ook druk over zulke totaal onbelangrijke details? Ik niet in elk geval, ik ben de rust zelve.

Even reseurtsjen

In die rust had ik wel in de Wikipedia gegoogeld. Ook was me al opgevallen dat er soms werd overgeschoten van ene Sabie naar een Sabie Alonso. Waren er dus twee spelers met zo'n naam?

Ik weet bijna niks van voetbal, volg hoogstens EK's en WK's, en dan nog niet alle wedstrijden en die wedstrijden dan vaak niet helemaal. Voetbalwedstrijden zijn namelijk bijna altijd erg saai. Pas tegen het eind, of aan het begin van de tweede helft, of in de verlenging, als de spelers wanhopig of moe of fanatiek zijn, dan gaan ze fouten maken, zodat chaosvoetbal ontstaat en dat is nogal eens boeiend om naar te kijken.

Xavi et alii

De spelers dus.

Multilinguaal Iberië

Terug naar Xabi en Xavi. De letter x komt in de spelling van het Spaans (eigenlijk: Castilliaans) (vrijwel) niet voor, maar wel in alle andere talen die op het Iberisch schiereiland worden gesproken: Portugees, Galicisch, Baskisch, Catalaans. Misschien ook in het Asturiaans en Leonees, dat weet ik niet precies.

Vroeger zat die x ook in de voorloper van wat nu het Spaans is, het Castilliaans. We zien dat nog in de naam Mexico, in Mexico México gespeld en in Spanje Méjico. Don Quijote was in de tijd dat het stuk over hem geschreven werd nog Don Quixote.

De uitspraak van de letter x was toen, en is in die andere talen nog, als Nederlands sj en Engels sh. Dat sherry met een sh begint is dus niet raar: de drank komt uit Jerez, vroeger Xerez geheten.

(In het Portugees kan de x behalve als sj ook nog als s, z, ks en gz klinken, maar daar hebben we het nu even niet over.)

Shabby?

Xavi blijkt dus van Catalaanse herkomst en Xabi Alonso van Baskische. De plaatselijke uitspraak is dan waarschijnlijk Sjabie. (Of hebben Catalaans en/of Baskisch ook een v-achtige klank die onderscheiden wordt van de b? Weet ik niet precies. Ook ik ga niet altijd op ALLE details in, vooral niet als me dat beter uitkomt.)

Ik zou het dan voor de hand vinden liggen om in het Nederlands ook Sjabie te zeggen. De Nederlandse sportcommentators hebben dat kennelijk niet overwogen.

Zouden ze zich richten naar hoe niet-Catalaans- of Baskischtalige Spanjaarden het zeggen? Hoe zeggen die het dan? Ik spreek nooit Spanjaarden en al helemaal niet over voetbal. Dus ga ik lekker speculeren.

In het Spaans komt geen klank als Nederlands sj voor. Dus van huis uit kunnen eentalige Spanjaarden die klank ook niet maken. Aan de andere kant, zo moeilijk is dat ook weer niet? Dus misschien zeggen zij ook wel Sjabie. Maar misschien inderdaad Sabie en dan heeft de voetbalcommentator een punt. (Daarom ben ik zo rustig nu: ik weet allang dat dit een ellendig langdradige manier is om te vertellen dat ik ongelijk heb, er weer niks aan de hand is en ik dus ook helemaal geen onderwerp heb.)

Guzmán

Aan de andere kant: zowel Xavi als Xabi zijn verkortingen van de voornaam Xavier, die ik het ‘gewone’ Spaans ook bestaat, geschreven als Javier. Voorbeeldje: Javier Guzman. Zouden eentalig Castilliaanse Spanjaarden Xabi en Xavi dan niet eerder uitspreken als Chabie, met ch als in Nederlands chaos en cholera?

Ik weet het niet. Die sportjournalisten spreken nogal eens mensen uit allerlei landen. Maar meestal in het Engels, denk ik, en dan vragen ze het bovendien niet. Want uitspraak is niet interessant. Alleen voor mij, want het is mijn stokpaardje. Ieder zijn hobby.

Belofte maakt schuld

Ik had beloofd nog iets over Fàbregas te zeggen. De commentator bij voornoemde wedstrijd Spanje-Paraguay legde de klemtoon afwisselend zo'n beetje overal: FAbregas (soms), faBREgas (zelden), fabreGAS (vaak). Maar er staat toch duidelijk een accent in z'n naam (een graaf, op z'n Catalaans dus, geen kuut zoals in het Castilliaans). In die talen is zo'n accent (anders dan in Hongaars, Tsjechisch en Slowaaks) wel degelijk een klemtoonteken. Het is dus FAbregas en niks anders. Gewoon even in de Wikipedia kijken, daar spellen ze namen meestal wel goed, zeker in de betreffende taal of een verwante.

Joeroegwee! Nee!

O ja, nu we het er toch over hebben (wie dan? nou ik dus!): Paraguay en Uruguay hebben allebei de klemtoon op de laatste lettergreep, omdat de y in het Spaans als medeklinker geldt, die niet onder de uitzonderingsregel voor s en n valt.

En het zijn GEEN Engelse namen, dus niet Joeroegwee, maar oeroeGWAAI en paraGWAAI. Is dat nou zo moeilijk? Kennelijk wel, want iedereen doet het altijd fout.

PS: Over Alves gaan we het niet hebben. Nee, nee, nee, namen noemen we niet.

Naschrift 4 juli 2010:

Schiet me nu pas te binnen dat de wedstrijdcommentator misschien Xabi en Xavi wel uitsprak (of probeerde uit te spreken) als Ksabie! Dat ik daardoor ts of dz meende te horen!

In dat geval vind ik het wel tamelijk dom en ongeïnformeerd.

Wat dan weer een beetje dom van MIJ is, is dat ik zomaar zonder na te kijken aanneem dat de letter x in het Catalaans en Baskisch altijd als Nederlands sj klinkt. Nu dan maar even wel kijken: ik heb een Teach Yourself-boekje Catalaans (Alan Yates, 1975) en daar staat in (blz. 17/18) dat weliswaar in ‘explicar’ en ‘fixar’ de x wel degelijk als ks klinkt, en in ‘èxit’ en ‘exàmen’ als gz (ongeveer op z'n Nederlands), maar dat “at the beginning of a word or after a consonant” de klank wel als Engels sh in ‘shot’ klinkt. Ik zit dus hoogstwaarschijnlijk wel goed met mijn sterke vermoeden dat Xavi in het Catalaans ongeveer klinkt als Nederlands Sjabie (met bij de b de lippen niet helemaal gesloten, overigens).

Naschrift 10 juli 2010:

Eergisteren zag en hoorde ik op de Nederlandse tv (NOS) een stukje over Spaanse commentatoren. Die zeiden ‘Tsjabi’, dus alsof er in het Spaans ‘Chavi’ zou staan. Begrijpelijk vanuit het perspectief van eentalige Spanjaarden, maar gezien vanuit het Catalaans of Baskisch net zo fout als wat de Nederlanders ervan bakken.

Wel lijkt het me nu waarschijnlijk dat wat ik meende te horen als ‘Tsabie’ of ‘Dzabie’, in werkelijkheid een mislukte imitatie van deze Castilliaanse imitatie ‘Chavi’ was.

Ik blijf van mening dat de enige correcte uitspraak van Xavi en Xabi is als Nederlands ‘Sjabie’, met een b met niet goed gesloten lippen (bilabiale approximant, in vaktaal) ofwel een v met beide lippen (bilabiaal) in plaats van zoals in het Nederlands met onderlip en boventanden (labiodentaal).

Maar ja, het is zinloos dat ik dit schrijf, want niemand leest het en nog minder trekt iemand zich er iets van aan. Kijk maar naar Srebrenica, recent weer in het nieuws, maar nog altijd door iedereen verkeerd uitgesproken, ondanks mijn uitleg die al bijna 9 jaar online staat.


Copyright © 2010 R. Harmsen.

Uitspraakmenu
Taalzakenmenu
Sportmenu
Voorpagina van deze site