Recensie docu Geldscheppers

28–30 november 2016

@? Niet af, artikel in wording. @?

Inleiding

Bij toeval ergens gezien. Er zou een documentaire komen met de titel “Geldscheppers”. Mijn onderwerp, dus moest ik zien. Niet meteen gekeken want op het andere net was onder andere te zien Amsterdam en vele anderen, en ook Jeuk, dat is leuk.

Later die avond op uitzending gemist wel een minuut of negen bekeken en ik begon meteen te twitteren. Is niet goed, moet ik niet doen. Meteen gaan afkraken zonder eerst goed te kijken. Ik was verstandig en ging eerst slapen.

Volgende dag hele docu bekeken en aantekeningen gemaakt. Dag erop nog een stuk. Vandaag (30-11) uitwerken. Conclusie: ik handhaaf deelkritiek, maar er zitten ook veel goede, interessante dingen in de documentaire.

Waar heb ik het over? Een documentaire in de serie VPRO Tegenlicht, gemaakt door Martijn Kieft, die NRC-journalist Maarten Schinkel volgt op zijn zoektocht naar de miljarden van Draghi en wat mensen daarvan vinden. Uitgezonden op 27 november 2016, 21.05 uur op NPO2, en de titel is Geldscheppers.

Hoe gaat dat, geldscheppen?

Zoals de naam van de documentaire al aangeeft gaat die over geldscheppers, concreet vooral de Europese Centrale Bank (ECB), die in een stimuleringsprogramma Quantitative Easing (QE) toepast (Kwantitatieve geldverruiming) en daarbij elke maand 80 miljard euro aan bankreserves schept door het opkopen van effecten, vooral obligaties.

Wat is dat, geld scheppen, hoe doen ze dat, hoe werkt dat? Dat wordt in de documentaire niet uitgelegd. Dat vind ik verkeerd en dat is in wezen mijn enige kritiek op deze docu. Er leven wijdverbreide en hardnekkige misverstanden over die geldschepping, bijna niemand snapt er iets van, en door het niet uit te leggen maar aan te duiden met misleidende (hoewel juiste) formuleringen, worden die misverstanden gevoed.

Dat vind ik maatschappelijk ongewenst.

Het begint al meteen aan het begin. Ik citeer uit het programma vanaf tijdstip 0m19m. De voice-over zegt:
De Europese Centrale Bank, onder leiding van Mario Draghi, stopt de economie elke maand tachtig miljard euro toe. Nieuw geld, vers gemaakt, uit het niets.

Iemand iets toestoppen, dat suggereert dat de toestopper geld genoeg heeft en dat geeft aan de ontvanger, die te kort komt. Dat klopt niet, de centrale bank heeft geen geld, schept dat niet, geeft dat niet. Sterker nog, de centrale bank leent geld van de eigenaar van de effecten die ze opkoopt, om ze maar niet te hoeven betalen.

Ik liet dat eerder dit jaar al zien. Geldschepping is reŽel. Ze treedt op als twee partijen, waarvan ťťn een bank, wederzijds een schuld aangaan. Wel tegen verschillende voorwaarden, anders zou het zinloos zijn. Beide partijen noteren zowel links (debet, bezit) als rechts (credit, schuld) eenzelfde bedrag. Niemand wordt armer of rijker. De clou is dat alleen de creditkant van de partij die bank is, meetelt als geld. Door die scheve telling is er na afloop meer geld, dus is er geldschepping opgetreden. Er is meer geld, maar niet meer.

Concreet toegepast op de opkooppraktijken van de ECB van Mario Draghi: Stel De Nederlandsche Bank (DNB) koopt namens de ECB obligaties op die eerder van een gewone handelsbank waren. DNB betaalt die met bankreserves. Bankreserves zijn een speciaal soort geld in de verhouding tussen centrale banken en niet-centrale banken. Ze zijn analoog aan gewoon geld, dat de liquide verhoudingen aangeeft tussen banken en het publiek.

Geld is een vordering van de eigenaar ervan op een bank. Daarom staat het credit op de bankbalans en op bankrekening van de bankklant. Geld is schuld voor de bank en een bezit voor de houder.

Analoog is bankreserve een vordering van de eigenaar ervan, namelijk een niet-centrale bank, op de centrale bank. Ook dat bedrag staat dus credit op de balans van de centrale bank. Het is een schuld van de centrale bank en een bezit van de gewone bank.

Koopt nu DNB obligaties van de ABN AMRO, dan verhuizen die van links (debet) bij de ABN AMRO naar links bij DNB: het bezit is overgedragen. DNB moet natuurlijk wel betalen, maar – nu komt het – doet dat niet! In plaats daarvan koopt DNB op de pof, ze vraagt ABN AMRO het ‘even op te schrijven’. ABN AMRO doet dat braaf, boekt het bedrag bij op de bankreserves, links op de balans. DNB schrijft het zelf ook op: rechts op haar eigen balans.

Dat bedrag rechts is per definitie bankengeld, dat zijn bankreserves, die zijn toegenomen, dus zeggen de monetair economen, geheel terecht: er heeft door de aankoop geldschepping plaatsgevonden. Maar dat is niet: DNB maakt geld uit niets en gebruikt dat om voor miljarden obligaties te kopen. Nee, die bankreserves zijn een tegoed van ABN AMRO, dus een lening van DNB.

De Nederlandsche Bank koopt obligaties van ABN AMRO en betaalt die door geld te lenen van diezelfde ABN AMRO. Ze betaalt ze dus eigenlijk niet, ze blijft in het krijt staan. En het gevolg is geldschepping. Begrijpe wie het begrijpen kan, maar het is echt zo.

Als de in het kader van QE opgekochte effecten, bijvoorbeeld staatsobligaties of bedrijfsobligaties, niet in bezit van de bank waren, maar van een klant van de bank, een investeerder zoals een pensioenfonds, dan wordt het iets ingewikkelder: ABN AMRO betaalt niet het ABP maar zet het op de lat, d.w.z. boekt het bedrag bij op de bankrekening van het ABP bij de ABN AMRO. Ze leent dus geld van het ABP, dat ze doorleent aan de DBN (nieuwe eigenaar van de effecten) zodat die ze niet hoeft te betalen.

Gevolg: zowel de bankreserves als de geldhoeveelheid (M1; niet bankengeld van gewoon geld) nemen toe: er heeft geldschepping plaatsgevonden van twee verschillende soorten geld. Beide effecten zijn de bedoeling van DNB namens de ECB. Maar het beoogde effect bereiken ze er niet mee, denk ik. Daarover straks meer.

Waar het om gaat: geldschepping bestaat, geldschepping gebeurt uit het niets in die zin dat er opeens meer is dan er eerst was. Maar de woorden suggereren iets heel anders dan wat er werkelijk aan de hand is. Het zou handig zijn als mensen dat begrepen. Ik weet echter allang: ik kan het blijven uitleggen, ze snappen het toch niet en ze willen het niet aanvaarden. En toch is het zo als ik het vertel en niet anders.

Weer dat stukje citaat: “[...] vers gemaakt, uit het niets.” Dat suggereert dat de centrale bank dingen kan die anderen niet kunnen. Het suggereert oneerlijke praktijken, sjoemelen. Dat beeld klopt niet, ten eerste omdat ook andere banken geld scheppen, ten tweede omdat wij allemaal het ook zouden kunnen als de definitie van geld anders was dan die met goede reden is.

Citaat van 13m29m:
De digitaal gefabriceerde euro's zijn dan misschien zichtbaar in de dealing room van ABN AMRO, maar ze moet ook worden omgezet in nieuwe leningen voor bedrijven en particulieren.

Digitaal gefabriceerd”, dat suggereert dat digitaal geld – bedoeld is hier niet bitcoins o.i.d., maar giraal geld – het suggereert dat giraal minder echt zou zijn munten en bankbiljetten. Dat beeld klopt niet: al het echt geld is even echt. Een bankbiljet is een vordering op de centrale bank, een banksaldo een vordering op een bank. Allebei echt geld, allebei evenzeer gedekt door activa bij de bank.

Gefabriceerd”, het doet mij denken aan het Engelse woord fabricated, verzonnen, bij elkaar gerommeld. Fabricated evidence, vervalst bewijs. Misschien zie ik spoken en een hint die niet bedoeld is. Hoe dan ook: dat door de ECB (namens haar door aangesloten centrale banken zoals DNB) geschapen bankengeld is de erkenning dat ze effecten hebben gekocht en dat ze de betaling nog schuldig zijn aan de bank. Dat is echt en reŽel. Dat zijn harde bankreserves.

Eerst en dan? Nee, nu en daardoor!

16m20m: Joop van de Groep, van vermogensbeheerder Antaurus, zegt:


@? Niet af, artikel in wording. @?

Tot ca. 9:36. Diverse dingen over te zeggen. Aard geldscheppen. @? Opnieuw beluisteren!

Liever huizen bouwen?

9:46 en verder, voorbeeld huizen bouwen. Diverse dingen over te zeggen. Tot en met 10:30

Irrelevante, suggestieve beelden, die niets verduidelijken, niet bijdragen. Geen uitleg van wat geld is, geen onderscheid bankgeld en M1. 11:08: twee soorten geld. Gaat hij het nu wel uitleggen? Ja! Lijkt verschillend, is hetzelfde, zegt hij. Legt hij uit wat dan het verschil is? Een beetje. Vaag. Misschien komt het nog. 11:56 Han de Jong, hoofdeconoom van ABN AMRO. Vraag of QE in de praktijk werkt. 12:24 Invloed op prijsvorming, invloed op gedrag van beleggers. Dat wel natuurlijk, inderdaad. 12:50 Tien jaar geleden dacht Han de Jong: dit mag helemaal niet. Ik denk ook: beleid ECB is keihard in strijd met EU-verdrag dat monetaire staatsfinanciering verbiedt. Via een omweg doen ze het namelijk toch. 13:15 ".. als mensen het vertrouwen in de centrale banken en in het geldsysteem gaan verliezen." Inderdaad, en dat is mijn motivatie. Komt vooral ook door misverstanden over geldschepping, vaak gevoed door de media. Deze keer uiteindelijk niet? 13:25 Geldsysteem gebaseerd op vertrouwen. Inderdaad, fiatgeld. Is niks mis mee. @A+ 13:29 de digitaal gefabriceerde euro's zijn dan misschien zichtbaar in de dealing room van ABN AMRO, maar ze moet ook worden omgezet in nieuwe leningen voor bedrijven en particulieren Inderdaad, dat is het idee, en dat is volgens mij een grote miskleun. Verwijzing naar de zeven remmen in eerder artikel tegen PVV. Hier ook een opmerking maken over economische groei, tweet van gisteren, niet uitgaan van groei die moet, maar van wat mensen echt nodig hebben. 13:50 Han de Jong: kredietverlening neemt weer toe. Lastig te bewijzen dat dat hierdoor komt. Ik denk zelf van niet. Crisis was grotendeels hype (en ondermijnd vertrouwen), dat herstelt zich vanzelf weer. Verwijzing internetbubbel 1997: alles kan, bedrijven hoeven geen winst te maken, economische wetten gelden niet meer. Dacht men. Was niet zo. "Kredietgroei positief". Ik zeg: maar dat heeft ook nadelen, mag niet doel op zich zijn. Verwijzing geldkrapte 1929. Vast al eerder over geschreven, niet in herhalingen vallen, hyperlinks. 14:26 Bezoek aan de kapper. Doet het leuk in documentaire? Maar niet relevant. Kom ter zake! Toch wel: 15:00 Wijze woorden van die kapper! Niet lenen van bank, niet betalen is veel beter! Anders: "then you have problem". 15:24 "Waar gaan die euro's naar toe" (Stem van documentairemaker, Martijn Kieft, denk ik). Nu komt dan de technische uitleg, die wel nodig is, hoop ik. Ja, rond 16:00 "inversteerders die hun leningen verkopen aan de centrale bank." Maar nog geen onderscheid bankreserves (stimuleren leencapaciieti banken) en M1 (geld dat ECB betaalt voor opgekochte obligaties). Die laatste drijven volgens mij aandelenkoersen op. Handig voor pensioenfonds. Maar niet het doel van het beleid van het ECB. Wat de ECB is dus (vind ik) zinloos en fout. Maar veel kwaad kan het ook niet: het kost niks en doet niks. (Tenzij er ook 'Griekse' obligaties worden opgekocht, die nooit meer afgelost worden? Dan uiteindelijk de burgers de klos, via via via de belasting. 16:03 Joop van de Groep, vermogensbeheerder Antaurus. Interessant! Hoe reageren zij op het opkopen? @A 16:22 "geld gecreŽerd, en daar worden ook echt dingen van gekocht" Ja en nee. Kan niet, kan wel, afhankelijk van wat we precies bedoelen. Uitleggen, preciseren. Alleen maar zo'n losse opmerking verstert alleen maar de misverstanden bij het grote publiek. Daar heeft niemand iets aan. @A "Uit niets". Ja en nee. Van geldschepping wordt niemand rijker. Zelfs deze specialisten, die er dagelijks mee te maken hebben, lijken het toch weer niet echt te begrijpen. Ik wel. Blijven uitleggen, tegen beter weten in, want het gaat toch de hoofden niet in. Hopeloos. 17:01 Hoop dat bedrijven gaan investeren. "daardoor creŽer ik banen". (verstandige man, deze Joop van de Groep) Inderdaad, maar kan dat, is dat nodig, lost het iets op? Consumentenmaatschappij, lagelonenlanden, armoede in Nederland juist door schuldenproblematiek. Dat gaan we oplossen met nůg meer schuld? Echt? 17:26 Joop van de Groep: probleem ECB is dat "overtollige middelen van de bedrijven worden ingezet om eigen aandelen te kopen! Dan blijft het helemaal in het financiŽle systeem hangen!" Is dat wel zo? Is dat eigenlijk niet juist goed en gezond? Meer solide financiering met meer eigen vermogen? In wezen wat die kapper eerder zei? 17:50: ook obligatiekoeren stijgen. Logisch. Meer vraag, prijzen stijgen. 20:20 Hoe heet die Engelse mevrouw? 20:36 Ann Pettifor. Die had de crisis van 2007 voorspeld. Ik had nog nooit van haar gehoord. Bankieren als "effortless activity". Niet geheel mee eens. Het is wel echt (art. 5) en als het misschien tamelijk "effortless" is, dan nog is het niet 'riskless'. "Just gamble", noemt zij het. Niet mee eens. Speelt een rol, maar basis van bankieren is geen roulette. Supermarktfunctie. De supermarktfunctie verbouwt ook niet zelf graan, bakt geen brood (wel af), maar is toch nuttig, heeft een rol en functie. Vermoedelijk hoef ik over de rest van de docu niet veel meer te schrijven, want ander onderwerp. Ook interessant, maar off-topic. Verder kijken maar. (zie ook 28:00 e.v.) 21:17 "Rentier economy". Ja, meer mensen zijn relatief rijk, dus meer spaargeld, dus ook meer krediet. Functie van geld als brug, ook qua tijd. Mijn artikel 25 http://rudhar.com/economi/monydebt/nl/025trmon.htm Trouwens wel een vertaalfout in de ondertiteling, [nl] rente = [en] interest, [en] rent = [nl] huur. Maar goed, in de context bedoelt ze eigenlijk, meer in het algemeen, rendement op activa ("rent on assets", return on investment dus, ROI). 21:54 "Life support to the financial system". Nee, klopt niet, want banken hebben die extra bankreserves, die de ECB met EQ creŽert, helemaal niet nodig, en ze doen er ook niks mee. Het beleid van de ECB is zinloos, maar deze mevrouw snapt het niet. "pumping liquidity into this very weak economy". Ja, dat wel. 'Weak' in de zin van weinig groei, maar misschien wel sterk in de zin van 'economie van het genoeg'. Denk ik. Daar zit ergens het knelpunt. Maar dat is een heel ander onderwerp. Daar ben ik nog niet uit. "If they stop, it will slump again". Nee hoor, zonder QE (ingekochte obligaties langzaam weer van ECB terug de markt in) zakken de aandelenkorsen & obligatiekoersen, maar als dat langzaam gaat, is dat niet erg. Banken krijgen dan minder bankreserves (niet te verwarren met kapitaalreserves, is iets heel anders), maar daar hebben ze toch al veel te veel van. @A 22:30 creŽert nieuw geld, daarmee kopen ze leningen. Verkeerde volgorde, misverstand, het gaat tegelijk en als logisch gevolg. Waarom snapt nou toch nooit iemand dat? Link naar die ene plek in recent artikel, waar ik liet zien dat wat ze zeggen wel kan, maar zinloos is. 22:38 "Maar welke leningen kopen ze [= de ECB] precies?" Goeie vraag, interessant. Kieft: "Wat doen die met dat nieuwe geld?" Schinkel: "Die kopen een andere asset" Juist. Koersopdrijving dus. Verder heeft niemand er iets aan. ECB financiert overnamen doughnut-keten. Sterk voorbeeld! (Toch een goede docu, dit! het was een recensie, mijn artikel, weet je nog?). Compleet zinloos beleid van de ECB dus. Gauw mee ophouden, zeg ik, maar wel heel langzaam afbouwen, anders te veel verstoringen. 25:01 Winst geÔnvesteerd in het kopen van eigen aandelen. Dat zei die andere vent net ook. Google heeft 30 of 50 miljard in kas en weet niet wat ze ermee moeten. "But you cannot make it drink". Juist ja. Nu aangeland bij 27:15. @A 28:00 Ann Pettifor. "bankers are rewarded by the Bank of England and the ECB" Nee, dat klopt niet. De centrale bank LEENT geld van ze, de banken krijgen geen geld! Keep your facts straight. Verder heeft ze wel gelijk, ze ziet waar een probleem zit, maar glijdt dan weg in misverstanden. 28:25 "there's no recovery". Onzin, die crisis is allang voorbij, was sowieso vrijwel alleen maar hype. De enige crisis die er nu nog is, is dat nog steeds mensen blijven roepen "o jee, het is crisis". Economie is 99% psychologie!!! "Entrench the model". Ik moet eerlijk zeggen dat ik dat woord niet eens ken, entrench. Opzoeken, kijken of ik er iets mee kan. 28:34 Mensen lopen naar Trump of Le Pen. Ja, daar heeft ze wel gelijk. Tragisch, want die hebben ook geen oplossingen. Maar voordat dat duidelijk is voor het grote publiek, zijn we weer 8 jaar en een hoop ellende verder. De domheid regeert. 28:50 29:50 Nieuwe economische ideeŽn. Lord Adair Turner. Interessant. "Too much debt before 2008". Dat denk ik dus ook. En dan is het medicijn dus niet 'even more debt'! Deleverage = schuldafbouw? Interessant word. Wat hij niet ziet, denk ik: too much debt = ook: too much savings, en dat komt weer door: teveel rijke mensen die te weinig belasting betalen. Regeringen moet niet lenen, but 'tax the rich'. @A Geld scheppen om schuld af te lossen? Ho, stop, dat kan helemaal niet! Of zegt hij in het Engels iets anders? Later nog eens goed luisteren. Mogelijk vertaalfout? Nu bij 31:48. Zie ook 33:10 [Geinig, journalist Maarten Schinkel tikt net zoals ik: snel, maar met twee vingers!] 31:55 Oplossing om uit de crisis te komen, als je niet geld wilt drukken. Maarten Schinkel: dat is de huidige economenstrijd. "Instititue for New Economic Thinking". Opzoeken. Nieuw economisch paradigma. @A "dat we 80 miljard per maand aan het uitgeven zijn". Nee, want dat is geen uitgave, het kost niemand wat! Van geldschepping wordt niemand rijker, maar OOK NIET ARMER!!! 33:10 Lord Adair Turner weer: QE = "ineffective policy to get us out of these problems, and [...] adverse side-effects." Whose recovery [it] is? De rijken die al rijk waren. Inderdaad. Dus: hogere belastingen, tax the rich. Maar dat durft geen politicus voor te stellen, dus gaan ze maar weer lekker meer lenen. 35:18 Mario Draghi over hoe het verder moet met de QE. 39:20 Doel van het beleid is uiteraard ook om de inflatie op of net iets onder de 2% te houden (te krijgen, in dit geval, want die is meestal lager), omdat (dat zegt hij nu niet, maar het is wel zo) een lagere inflatie kan omslaan in deflatie en wordt algemeen (ook door mij) als problematisch gezien. Probleem bij de werkzaamheid van zulk beleid lijkt me: QE leidt niet tot meer leningen, en niet tot meer koopkracht en dus vraag. Bovendien: moderne massaproductie kan makkelijk van heel veel productie opschalen naar nog meer productie. Meer koopkrachtige vraag geeft alleen inflatie als het aanbod het niet kan bijhouden. Bij veel producten (maar wel bij diensten; personeel!) speelt dat tegenwoordig veel minder een rol. Dus QE heeft twee doelen (econ. groei; iets meer inflatie dan nu), volgens lukt dat er allebei niet mee; Bijwerking is het opjagen van koersen van zowel obligaties als aandelen. Dat is niet bedoeld maar het effect is er wel. Ca. 42:00 Pieter Praet, vice-president van de ECB: inkomens- en vermogensverdeling in de bevolking, als daar iets mis mee is, moeten regeringen met hun beleid aanpakken, dat is niet een taak van de ECB. Ik ben het daarmee eens. (income and wealth distribution, noemt hij het; goede term). Pieter Praet: if there are side-effects of ECB policy, governments should deal with that (geen letterlijk citaat; check if used). Mee eens voor inkomenspolitiek, maar geldt het ook voor de beurskoersen in het algemeen? Daar hebben regeringen toch geen of nauwelijks sturing in? Belangrijk is ook de link met pensioenfondsen: lage rente is slecht, stijgende beleggingskoersen is gunstig; maar ALS het beleid van de ECB ook wordt afgebouwd, zal de hogere rente worden gecompenseerd door lagere koersen, dus BLIJVEN de pensioenfondsen dan in de problemen met de dekkingsgraad? Monetair beleid is niet bepalend voor groei en welvaart, die moet uit regeringsbeleid en de mensen zelf komen. De ECB probeert alleen te stabiliseren. Heeft-ie wel gelijk in. @A 44:00 Maarten Schinkel, "gebruikt dan dat geld voor dat soort zaken". Dat is weer het misverstand, denk ik, want dat kan niet. Een bank kan niet geld scheppen en dat ergens aan besteden, want geschapen geld is een schuld van die bank. Of kan het toch? Via regeringen (het beleid van Draghi is in wezen verkapte monetaire financiering? tenzij die 3% begrotingstekort dat remt). Nog eens goed nalopen. Belangrijk punt. N.B. Geld dat ECB schept, leent het van banken en leent het uit de economie! 44:40 verhouding markt / publieke sector. Wel belangrijk. Overigens: innovatie, infrastructuur e.d. kan al, met geleend geld, daar is geen QE voor nodig, want er al genoeg leencapaciteit. Maar wie durft het aan, wie heeft visie? 44:55 Ann Pettifor ziet het als taak van regeringen inkomen te genereren, beste manier is werk, dus hoe schep je banen? Ik denk dat dat het paard achter de wagen is. Je moet uitgaan van behoeften, van noodzaak, en ervoor zorgen daaraan voldaan kan worden, doordat iemand het ervoor noodzakelijke werk doet en te zorgen dat het betaald kan worden. Maar hoe? En vooral, hoe in een globale economie met veel aparte speler met ieder eigen belangen en een eigen beleid. Zij noemt dat climate change, away from fossil fuel. Ben ik het wel mee eens. Maar veel landen doen daar niks (Amerika) of veel te weinig (Nederland) aan. Politieke kortzichtigheid. Zorg, noemt ze ook. Terecht, vind ik. Is ook geen weggegooid geld, niet alleen maar kosten in publieke sector, maar wie geld verdient geeft het ook uit. Zij zegt: 1945-1970 werden dingen gereguleerd, daardoor was er bloei. Fascisme eerst? Hartgrondig mee eens. Citeren of samenvatten, dit.

..


Copyright © 2016 R. Harmsen. Alle rechten voorbehouden.

Kleuren: Neutraal Raar Geen voorkeur Pagina opnieuw laden